تبلیغات
تبریزیم - نقش مردم تبریز در نهضت مشروطه
 
تبریزیم
رهبر معظم انقلاب فرمودند: آذربایجان سر ایران است
                                                        
درباره وبلاگ

با سلام خدمت تمام دوست داران تاریخ آذربایجان
این وبلاگ در راستای معرفی هرچه بهتر آذربایجان به خصوص شهر تبریز و تاریخ تبریز وشخصیت های برخاسته از آن است و البته به دور از هرگونه مسائل تنش زا.
مدیر وبلاگ : علی سلیمی
نویسندگان
صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

کانال تلگرام تبریزیم

وبلاگ شخصی علی سلیمی

اوقات شرعی

نقش مردم تبریز در نهضت مشروطه

یكصد سال پیش در14 مرداد، مردم آذربایجان و در راس آنها تبریز قهرمان برای رهایی ایرانیان از بند استعمار ، استبداد ، استثمار و عقب ماندگی سیاسی و اجتماعی بپا خاست تا جامعه ای آزاد و عاری از هرگونه ظلم وفساد وبی عدالتی را بنیان نهد.

 

علما و مبارزان تبریز و علمای نجف به شاه تلگرام زدند و سرانجام اقدامات آنان موثر افتاد و شاه كه از هر طرف خطر را احساس می كرد در پاسخ ، اطمینان به معاودت علمای بست نشین داد و طولی نكشید كه روز 14 مرداد 1285شمسی فرمان مشروطه را صادر كرد.

به این ترتیب پس از یك سال و نیم تلاش ، مبارزه و تحمل سختی های فراوان ، جنبش و نهضت ملی مشروطه خواهی ایران به ثمر رسید و ایران مشروطه شد.

برای مطالعه متن کامل به ادامه مطلب مراجعه فرمایید.

در آن سالها كه ظلم و جور و از هم گسیختگی جامعه ایرانی را فرا گرفته بود ، مردم تبریز براساس رسالت ملی و مذهبی خود ضد استبداد مبارزهای را آغاز كرد كه در آن مفاهیم ملی و حتی فراملی چون آزادی خواهی ، عدالت طلبی ، ستم سوزی ، دیكتاتور ستیزی حرف اول و آخر مبارزان بود.

علما و مبارزان تبریز و علمای نجف به شاه تلگرام زدند و سرانجام اقدامات آنان موثر افتاد و شاه كه از هر طرف خطر را احساس می كرد در پاسخ ، اطمینان به معاودت علمای بست نشین داد و طولی نكشید كه روز 14 مرداد 1285شمسی فرمان مشروطه را صادر كرد.

به این ترتیب پس از یك سال و نیم تلاش ، مبارزه و تحمل سختی های فراوان ، جنبش و نهضت ملی مشروطه خواهی ایران به ثمر رسید و ایران مشروطه شد.

نهضت مشروطه ای كه به گواه تاریخ ریشه آن در تبریز رشد كرد و به سایر نقاط كشور گسترش یافت ، نه تنها طیف روشن فكر بلكه دهقانان ، پیشه وران ، كارگران ، بازرگانان ، تجار ، روزنامه نگاران و طبقه میانی و متوسط جامعه را نیز پشت سر داشت.

هنگامی كه محمدعلی شاه گامهای جدی و سركوب گرانه برای از میان برداشتن انقلاب مشروطیت برداشت و با حمایت دولتهای خارجی همچون روس مجلس را به توپ بست و بسیاری از مشروطه خواهان را به دار آویخت ، این تبریز بود كه سخت ترین مقاومت ها در برابر استبداد شاهی را از خود نشان داد.

زمانی كه یاس و ناامیدی مشروطه خواهان را فرا گرفته بود ، شخصیتهای مبارزو برجسته ای همچون ستارخان "سردار ملی" و باقرخان " سالار ملی" با شجاعتی مثال زدنی رهبری جنبش مردمی مشروطه را در دست گرفته و باعث فرار محمدعلی شاه از كشور شدند.

بدون تردید آنچه كه در تاریخ معاصر ایران به عنوان قوای سه گانه , خانه ملت , حق مشاركت, آزادی بیان و عقیده, قلم و آزادی احزاب مطرح شده و میشود دستاورد بزرگ نهضت مشروطیت است كه با رشادت ها و دلاوری های مردم تبریز و آذربایجان به دست آمد.

تبریز در طول تاریخ همواره مهد تجدد و نوخواهی بوده و گنجینه ای از حماسه ها را در خود دارد و به ویژه در تاریخ معاصر ایران این شهر در صف نخست مبارزات ملت ایران قرار داشته و همیشه مقابل ستمگران و متجاوزان با چنگ و دندان ایستاده است.

در جنبش مشروطیت نیز به واقع تبریز منجی انقلابی شد كه در آستانه شكست قرار گرفته بود.

انقلاب مشروطه با دوراندیشی رهبران و هوشیاری و از جان گذشتگی مردمان خطه آذربایجان و تبریز نه تنها به سر منزل مقصود رسید بلكه حكومت قاجار را از تخت سلطنت پایین كشید.

اعتبار مبارزات مردم تبریز زمانی ارزش فزون تری به خود میگیرد كه به اوضاع و احوال دوران آستانه نهضت مشروطه و نظام سلطنتی كه برپایه استبداد فردی استوار بود, توجه شود.

در آن دوران همه قدرت دولتی اعم از قانونگذاری و اجرایی در دست شخص شاه متمركز بود و وی صاحب اختیار بی چون و چرای مردم بود و توان سیاسی و اقتصادی فراوانی داشت.

در تحلیل موقعیت و نقش تبریز در پیدایش نهضت مشروطیت باید به كانون نوگرایی این شهر كهن به دلیل نزدیكی به اروپا , دولت عثمانی و روسیه توجه عمیقی شود.

پذیرش تحولات جدید فرهنگی, صنعتی, اجتماعی و سیاسی مردم تبریز با دنیای جدید به آنها این امكان را فراهم ساخت تا در نهضت مشروطه نیز پیش قدم و البته ثابت قدم شوند.

نزدیكی به روسیه و تبعات انقلاب 1905 آن كشور , افكار انقلابی در تبریز را بیش از دیگر نقاط ایران حتی تهران , رونق و رواج داده بود به طوری كه روزنامه نگاران این شهر چون حسین خان عدالت مدیر روزنامه " عدالت" و "الحدید" و محمد علی خان تربیت مدیر مجله " گنجینه فنون" در انجمن های سری نقش عمده داشتند.

به گواه منابع موجود تبریز بزرگترین مركز انتشار روزنامه های ملی در دوره مشروطیت بود و تهران در ردیف دوم قرار داشت.

از سوی دیگر پیش از شروع انقلاب مشروطه مردم تبریز در نهضت تنباكو نیز نام خود را به عنوان خاستگاه نخستین خیزش ضد استعماری در ایران در تاریخ به ثبت رسانده بود.

درآن زمان و برای نخستین بار تبریزی های مقیم استانبول كه روزنامه اختر را منتشر میكردند , امتیازنامه توتون و تنباكو را افشا و مضرات آن را به ملت ایران روشن كرده بود.

پس از آن تبریز نخستین شهری بود كه علیه آن امتیازنامه به یك خیزش قهرآمیز دست زد و ابتكار عمل را در دست گرفت تا استبداد و استعمار چنان غافل گیر شود كه راهی جز پذیرفتن خواست های ملت نیابد.

این قیام بدون تردید یكی از عوامل و انگیزههای مهم و تاثیرگذار انقلاب مشروطه و استقرار نظام پارلمانی در ایران بود.

علاوه بر مسایل فوق, در دوره مشروطه و پیش از آن توجه به صنعت و استفاده از تكنولوژی غرب, همزمان در تبریز مورد استفاده قرار میگرفت كه این امر در انتقال تجربیات و اندیشه های مختلف موثر بود.

در این راستا تبریز نخستین شهر ایران بود كه در سال 1280 شمسی و پنج سال پیش از به ثمر رسیدن انقلاب مشروطیت به علت موقعیت مهم سیاسی, اقتصادی و فرهنگی خود كه در آن روزگار مركز ثقل ایران بود, صاحب تلفن شد.

فعالیت نخستین كانون و مركز ایجاد ضرابخانه ماشینی و انتشار اسكناس ایران به سال 1296 هجری قمری و 28 سال پیش از مشروطه, تاسیس نخستین قرائت خانه ایران در سال 1312 هجری قمری و 12 سال قبل از انقلاب مشروطه و رونق صنعت چاپ در تبریز كه سابقه آن به بیش از 80 سال پیش از مشروطه بر می گشت, همگی از جمله عواملی است كه تبریز را در نهضت مشروطیت به گهواره و مهد این جریان مردمی تبدیل كرد.

به علت ارتباطات گسترده و متقابل تجار, بازرگانان, روشنفكران و روزنامه نگاران تبریزی با ممالك عثمانی, قفقاز, روسیه و اروپا, نخستین مهمانخانه به سبك جدید به سال 1321 هجری قمری و چهار سال پیش از صدور فرمان مشروطیت در تبریز بنا نهاده شد.

نكته قابل توجه در راه اندازی مهمانخانه مزبور احداث قرائت خانه در جوارآن بود كه روزنامه انجمن نوشته است: "در مهمانخانه برای مسلمین قرائت خانه دایر شده, جراید قفقاز و ایران موجود است.برای عمومی كه قرائت خانه است قیمت چای تخفیف داده میشود.

این امر نشان دهنده درك, فهم و شعور بالای تبریزیان در اهمیت دادن به نقش مطالعه و ارتباطات اطلاعاتی با جهان خارج از كشور برای توسعه و پیشرفت ایران بوده است.

بدین ترتیب در آستانه نهضت مشروطه, تبریز به لحاظ موقعیت خاص فرهنگی , اقتصادی , تجاری , اجتماعی , جغرافیایی واستراتژیكی تمامی تفكرات و تئوریهای ذهنی و عینی انقلاب را در خود پرورده بود.

در حقیقت مبانی فكری و ایدئولوژیكی نهضت مشروطه از طریق وضعیت اجتماعی تبریز و فعالیتهای روشن فكران و عالمان و بازاریان فهیم این شهر به دیگر نقاط كشور تعمیم داده شد.

قانون خواهی, آزادی دوستی, تجدد و روشنگری از جمله خصلتهای برجسته مردم تبریز در طول تاریخ بوده است كه قافله سالاری و پیش گامی در مبارزات , مقابله با استبداد و استعمار و دفاع از استقلال و تمامیت ارضی نشان از این خصیصه ها دارد.

سید جمال الدین واعظ اصفهانی بعد از مسافرتی كه پیش از انقلاب مشروطه به تبریز داشت, مردم این خطه را چنین معرفی میكند:" از سی كرور جمعیت ایران فقط 50 هزار نفر درك و فهم انقلابی دارند, غیراز تبریزیها كه به تمامی انقلاب را فهمیده اند واگر برای رهانیدن ملت ایران از ظلم و ستم دربار قاجار وجود داشته باشد, اولی امام عصر و دومی مردم تبریز است.

می توان نتیجه گرفت كه مشكلاتی اعم از قدرت خودكامه سلطنت, نا امنی , فقر و نابرابری توام با افزایش سطح آگاهی مردم به ویژه اهالی تبریز زمینه برای ایجاد تحول عظیم و تاریخی كه نخستین گام آن تشكیل جامعه مدنی در انقلاب مشروطیت بود, را فراهم ساخت.

بدون تردید در تاریخ معاصر این انقلاب مشروطیت بود كه مردم ایران را به حركت درآورد و رهنمون آنها در سده 20 شد كه در این راه تبریز و مردم همیشه آگاه و فهیم آن نقشی بی بدیل و حساسی را داشته اند.

تبریز نقش تاثیرگذار و تعیین كننده خود در بسترسازی, تداوم و به مقصد رساندن نهضت مشروطیت را به نهایت مطلوب ایفا كرد و نام خود را همچون دیگر عرصه های سیاسی, اجتماعی, فرهنگی, علمی و اقتصادی در تاریخ ایران و بلكه جهان به ثبت رساند.

میرزا محمدخان قزوینی در خاطرات خود مینویسد: " آن موقع در اروپا بودم, مردم به صف می ایستادند تا روزنامه هایی بخرند كه صحبت از ستارخان و تبریزیان را چاپ میكرد .

منبع: جام جم آنلاین





نوع مطلب : مشروطه طلبان + مشروطه، مقاله، 
برچسب ها : مشروطه خواهان، مشروطه، قیام مشروطه تبریز، نقش مردم تبریز در نهضت مشروطه، 14 مرداد، شالروز صدور فرمان مشروطیت، تبریزیم،
لینک های مرتبط :




سه شنبه 8 مرداد 1392 03:50 ب.ظ
با سلام
احتراما به اطلاع می رساند که اینجانب وبلاگ شما را در آدرس زیر لینک نمودم.
http://khosrocholchi.blogfa.com/post/289
در صورت تمایل می توانید ما را با هتوان " چولچی" در وبلاگ خودتان لینک نمائید.
با تشکر
دوشنبه 7 مرداد 1392 05:29 ق.ظ
****** با سلام و خدا قوت نجوای کنگان؛افتخار دارد.: با ترجمه و تولید مطالب روز پذیرای حضور ارزشمندتان باشد.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.